Marc De Buck, gedeputeerde Annie Mervillie, gemeenteraadslid

Eerst even een praktisch punt. In het programma van deze namiddag was onder het luik "vertaling van de prognoses in de praktijk" een toelichting voorzien over de gevolgen van de vergrijzing voor de arbeidsmarkt. Wegens onvoorziene omstandigheden kan de afgevaardigde van de VDAB hier niet aanwezig zijn. Dat is jammer, maar dit betekent tegelijkertijd dat de andere sprekers die het zullen hebben over de gevolgen van de vergrijzing een beetje meer tijd krijgen.

De vergrijzing van onze bevolking is een evolutie die we al een tijd op ons zien af komen. Ik ben benieuwd te horen wat de prognoses van de VUB ons zullen leren. Een zaak is zeker: de veroudering is hic et nunc al een feit. Uit de Sociaal-economische situatieschets van Oost-Vlaanderen die onze studiedienst van het Huis van de economie jaarlijks publiceert, leren we dat het aantal 65+'ers tussen 2000 en 2008 toegenomen is van 232.000 tot 250.000.

Her en der houdt het beleid al rekening met deze demografische golfbeweging. Maar een gestructureerde aanpak over de beleidsdomeinen heen ontbreekt tot nog toe. Ik geef toe, ook op provinciaal vlak schort er nog wat. Daarom ben ik tevreden te zien dat twee directies, de grondgebonden directie Economie, Landbouw en Platteland, Europese en Internationale samenwerking en de persoonsgebonden directie Welzijn, Gezondheid, Wonen, Jeugd en Ontwikkelingssamenwerking samen een studienamiddag opzetten omtrent deze thematiek. Tegenwoordig is dit een hele issue, grondgebonden versus persoonsgebonden. Het is goed dat deze tweedeling de mensen in het veld geen parten speelt bij de dagelijkse werking. Tekenend is dat ik als gedeputeerde bevoegd voor veelal grondgebonden materies deze studienamiddag kan openen, en dat mijn collega gedeputeerde Couckuyt bevoegd voor grotendeels persoonsgebonden materies deze studienamiddag kan besluiten. Als gedeputeerde bevoegd voor onder meer economie zal ik in mijn toespraak het eerder over de economische aspecten van de vergrijzing hebben. Mijn collega Couckuyt zal als gedeputeerde bevoegd voor onder meer welzijn zich eerder toespitsen op het provinciaal ouderenbeleid, dat trouwens ook zal worden toegelicht door ambtenaren van “zijn” directie Welzijn.

Dames en heren, we hebben deze namiddag een interessant programma voor u. De relevantie van het onderzoekswerk uitgevoerd door Johan Surkyn van de werkgroep Interface Demography valt niet te onderschatten. De studie biedt ons een interessante kijk op de demografische veranderingen die onze provincie te wachten staan. Ik ga er hier niet dieper op ingaan – Johan Surkyn is hiervoor beter geplaatst.

"Vlaanderen In Actie" (VIA) noemt de vergrijzing een enorme uitdaging voor de arbeidsmarkt en de zorgverlening. Qua arbeidsmarkt gaan we een situatie tegemoet die we niet meer gekend hebben sedert de jaren zestig. De instroom op de arbeidsmarkt zal lager liggen dan de uitstroom. Concreet wil dit zeggen dat er meer werknemers op pensioen gaan dan er nieuwe arbeidskrachten beschikbaar komen. In deze tijden van stijgende werkloosheid kunnen we er alleen maar van dromen – van krapte op de arbeidsmarkt. Helaas, "elk voordeel heeft zijn nadeel". Onder meer: wie gaat op dat moment de sociale zekerheid financieren? De sociale zekerheid die dan onder druk komt van de pensioenlast maar ook van de kostprijs van de zorgsector die toeneemt met de levensverwachting van de bevolking. Een ander gevolg van de “pensioneringsgolf” die op ons af komt, is het verlies aan kennis in de ondernemingen. Impliciete specialistische kennis, niet zo maar te vatten in regels of procedures, gaat verloren wanneer oudere werknemers op pensioen gaan. Hoe die informatie in het bedrijf houden, is een uitdaging waarmee zowel kleine als grote bedrijven mee geconfronteerd worden. In de provincie Zeeland wordt onder de naam “De Grijze Massa” een project uitgewerkt in een samenwerking van onder meer MKB Zeeland en Hogeschool Zeeland. Dit project wordt gesteund in het kader van DC Noise.

De Lissabon-strategie wil van de Europese Unie tegen 2010 – volgend jaar! – de meest dynamische en competitieve kenniseconomie ter wereld maken. Voldoende werkgelegenheid is daartoe een van de doorslaggevende elementen. Volgens deze strategie zou 70% van de potentieel actieven effectief een job moeten hebben – in Oost-Vlaanderen is dit slechts 67%. Nog opmerkelijker: 50% van de 55+'ers zou een job moeten hebben – in onze provincie halen we een schamele 32%, een cijfer dat vergelijkbaar is met Vlaanderen en België. Het is duidelijk: er is heel wat werk aan de winkel.

Sommigen hebben al over de "verwitting" na de "vergrijzing": mensen worden alsmaar ouder, en hun haar wordt wit in plaats van grijs...

Vergrijzing, "verwitting"... dit hoeft allemaal geen bedreiging te zijn. En dit is ook de boodschap van DC Noise. DC Noise wil op een positieve wijze de uitdaging van de demografische evolutie aanpakken. Sensibiliseren van de betrokken partijen zoals werknemers, werkgevers, overheden, social profit sector is een kernelement van het project. Zij moeten samen werk maken van een globale aanpak, waarbij arbeidsmarkt, innovatieve huisvesting en aangepaste dienstverlening centraal staan.

Vergrijzing biedt de samenleving nieuwe kansen. Ik citeer hier de onderzoekers van de Itinera-denktank: “De vergrijzing wordt alleen een fataliteit als we de opportuniteit miskennen”. Het beleid, de instituties en de cultuur moeten zich aanpassen. We moeten de welvaartstaat verbeteren door hem te hervormen. De vergrijzing biedt ons ook de kans om het menselijk kapitaal in onze maatschappij maximaal te “benutten”. We moeten er ook niet aan twijfelen dat bedrijven die inspelen op de veroudering van onze bevolking de vruchten zullen plukken. De groep gezonde en welstellende senioren groeit en heeft specifieke behoeften waarop slimme bedrijven kunnen anticiperen. Als we kijken naar de bouw van specifieke woonvormen voor senioren, zien we dat de privésector op dit vlak de opportuniteiten van de vergrijzing maar al te goed kan inschatten. Ook de sectoren cultuur, toerisme en ontspanning kunnen de nichemarkten van de senioren niet negeren. Financiële dienstverlening op maat van de senioren is in volle ontwikkeling. Zo zijn er al banken die beleggingsformules aanbieden gericht op een levenslang gegarandeerd extra maandelijks inkomen voor gepen¬sioneerden. Technologie voor monitoring en communicatie kan senioren toelaten langer zelfstandig in de eigen woning te blijven leven. In het kader van DC Noise wordt – alweer – in de provincie Zeeland gewerkt aan een dergelijke ICT-gestuurd systeem. De Stichting Personenalarmering gaat een pilootproject uitvoeren met beeldcommunicatie waardoor ouderen contact kunnen onderhouden met zorgverleners en mantelzorgers.

Wetenschappelijk onderzoek omtrent het waarom en het hoe van veroudering, omtrent de behandeling van gezondheidsproblemen die daarmee gepaard gaan en omtrent technieken om het leven van de senioren zo aangenaam mogelijk te maken, biedt heel wat perspectieven qua tewerkstelling, innovatie en toegevoegde waarde. Maar ook hier ontbreekt vaak de synergetische aanpak: wetenschappers blijven te veel in hun eigen vak¬gebied geïsoleerd. Het is goed eens over het muurtje te kijken. We kunnen in Vlaanderen op dat vlak nog wat leren van de universiteit in de Britse stad Newcastle, waar het Institute for Ageing and Health, opgericht in 1994, een eigen campus heeft. Op deze Campus for Ageing and Vitality zijn tientallen onderzoekers actief in vijf multidisciplinaire teams omtrent veroudering: (1) de biologie van de veroudering, (2) experimentele medicatie voor ouderomsgebonden ziektes, (3) voeding, (4) veroudering vanuit een sociocultureel en maatschappelijk perspectief en (5) technologie voor een verouderende bevolking.

Dames en heren, ik wil hierbij graag besluiten met een citaat van de Nederlandse dichter Cornelis (Kees) Buddingh’: “Het verschil tussen jonge en oude mensen is dat oude mensen weten wat het is om jong te zijn, maar jonge mensen niet weten wat het is om oud te zijn.” Daarom is het vaak moeilijk voor de jongere generaties om een beleid uit te stippelen met oog voor de veroudering van de bevolking. Deze namiddag zal ons ongetwijfeld duidelijk maken dat “moeilijk” niet gelijk is aan “onmogelijk”. DC Noise met zijn negen partners uit vijf Europese landen bewijst dit. Ik wens u nog een aangename en informatieve studienamiddag toe.